Steeds meer mensen willen glutenvrij eten. Sommigen vinden dat dit een modeverschijnsel is dat nergens goed voor is. Anderen zeggen juist dat ze klachten krijgen van gluten, ook als ze geen coeliakie hebben en dat glutenvrij eten uiterst zinvol is. Hoe zit het nu echt? In dit blog kun je lezen hoe ik er met De EetLijn tegenaan kijk.
Wat is gluten?
Het woord gluten is enkelvoud van oorsprong. Het is afkomstig uit het Latijn en betekent ‘lijm’. Je herkent het Engelse woord ‘glue’ erin. Dat geeft dan ook meteen aan wat het is en wat het doet. Gluten kun je zien als een soort lijm. Ze plakken. Door deze eigenschap houden ze een product van meel mooi bij elkaar en het zorgt voor luchtigheid van bijvoorbeeld brood. Gluten is een eiwit, waarvan verschillende soorten bestaan. De belangrijkste soorten zijn glutenine en gliadine, waarvan gliadine de soort is waar mensen met coeliakie niet tegen kunnen.
Wat zijn de functies van gluten?
Ik noemde al dat gluten een functie heeft in meelproducten. Het heeft nog veel meer functies:
- Gluten maakt een deeg elastisch, zodat het gaat rijzen.
- Ook wordt gluten toegevoegd als vulmiddel, bindmiddel en verdikkingsmiddel in bijvoorbeeld soepen en sauzen.
- Door de eiwithype wordt gluten ook vaak gebruikt in vleesvervangers en koolhydraatarme producten. Er staat dan onschuldig op de verpakking: ‘eiwitrijk’, maar als je de ingrediënten bekijkt, staat er ‘tarwe-eiwitten’, wat gluten is.
- Gluten werkt als smaakversterker.
- Daarnaast helpt gluten de voedingsmiddelenindustrie doordat het verslavend werkt.
Waar zit gluten in?
Er zijn tegenwoordig heel veel producten waar gluten in zit. Het komt uit tarwe, spelt, khorasan tarwe (kamut), rogge, gerst en gort. En natuurlijk ook alles wat van die grondstoffen gemaakt is: brood, muesli, koekjes, gebak, pizza, pasta, mie, bier, bulgur, couscous. Daarnaast is er vaak ook gluten toegevoegd aan bindmiddelen, kant- en klare soepen en sauzen, toetjes, worst en vleeswaren, snoep. Er is maar weinig te vinden in de supermarkt waar géén gluten in zit. Haver, quinoa en boekweit zijn van nature glutenvrij, maar in de fabriek komt er vaak toch per ongeluk wat gluten in terecht door de verwerkingsmethode. Dan staat er op de verpakking: ‘kan sporen van gluten bevatten’. We noemen dit kruisbesmetting. Ditzelfde geldt voor rijst en maïs.
Is spelt gezond(er) dan tarwe?
Soms hoor je wel eens mensen zeggen: ‘Ik eet geen tarwebrood meer, maar spelt. Daar zit geen gluten in’. Dit klopt echter niet. Spelt is een oude tarwesoort, waar eveneens gluten in zit. Het is wel iets minder sterke gluten, maar absoluut wel gluten. Zeker sinds de industrie de spelt-hype ontdekt heeft. Want de oorspronkelijke spelt, als oer-tarwe, bevatte veel minder gluten (net als ‘gewone’ oude tarwe). Maar de doorgeteelde en soms genetisch gemodificeerde spelt is niet glutenvrij of gezonder!
Voor wie is gluten (on)gezond?
Tegenwoordig heeft gluten een slechte naam. Het zou ongezond zijn. Anderen beweren dat dat juist een hype is en dat er voor de meeste mensen niks mis is met gluten. Het is maar hoe je het bekijkt. In ieder geval bevat de huidige tarwe (en daarmee de voeding in het algemeen) veel meer gluten van het type gliadine door veredeling en genetische modificatie. Mede daardoor is het aantal mensen dat last heeft van gluten veel groter geworden. Als je het aan mij vraagt (en met mij vele voedingsdeskundigen), zeg ik dat gluten voor niemand gezond is, of je nu weet dat je er last van hebt of niet.
Het effect op de gezondheid is net zo erg…
Op kortere of langere termijn, bij de één eerder dan bij de ander, kan gluten voor nare klachten zorgen. Ook als je er een klein beetje last van hebt, geeft je lichaam heel duidelijk aan dat het lichaam niet fijn vindt. Luister daarnaar! Dat heeft te maken met wat het doet in de darmen en de gevolgen daarvan op onze algehele gezondheid. Er zijn mensen die geen klachten ervaren bij het eten van gluten. Dan is er geen prikkel om ermee te stoppen. Maar het effect op de gezondheid is net zo erg, alleen je merkt het nog niet direct! Uiteindelijk wordt je lichaam er niet echt blij van.
Wat is het effect van gluten in de darmen?
Het probleem van gluten is dat het schade kan toebrengen aan de darmwand. Hierdoor ontstaat een ‘leaky gut’, verhoogde doorlaatbaarheid van de darm. Dat leidt ertoe dat de tot heel kleine brokjes afgebroken gluten en vele andere stoffen die niet in het bloed thuishoren, daar wel in terecht komen. Uiteindelijk kunnen die stoffen ook de bloed-hersenbarrière passeren. Dat zorgt voor ontstekingen op hersenniveau: één van de oorzaken van ziektes als Parkinson en Alzheimer. Er is nog een ander effect. De stoffen die vrijkomen als gluten afgebroken zijn bezetten de receptoren waar endorfines normaal gesproken op aandokken.
Endorfines
Endorfines zijn de lichaamseigen feel-good stoffen en werken als natuurlijke pijnstillers. Maar als die receptoren bezet worden door gluten, gaat die werking verloren. Bij het eten van producten die gluten bevatten, ervaar je even een euforisch gevoel; dat doet verlangen naar meer. Zodoende werkt gluten verslavend! Vandaar dat je de neiging hebt om producten met gluten toch te blijven eten, zelfs als je er last van hebt. Als je af en toe bijvoorbeeld een pannenkoek eet, is dat geen probleem (tenzij je coeliakie hebt, waarover verderop meer). Misschien heb je er even diarree of buikpijn door. Dat is dan heel vervelend, maar dat gaat wel weer over. Het is veel erger als je dit soort producten vaak eet, waardoor de stoffen die ontstaan bij de afbraak van gluten in je hersenen terecht komen en daar hun verwoestende werk doen.
Welke groepen mensen kunnen last van gluten hebben?
De last en ernst die je kunt ervaren van het eten van producten met gluten kan heel verschillend zijn. We kunnen verschillende groepen onderscheiden.
- De bekendste groep wordt gevormd door de mensen met coeliakie. In de volksmond hoor je vaak de term ‘glutenallergie’, maar dit is feitelijk onjuist. Glutenintolerantie is een beter woord. Coeliakie is een auto-immuunziekte. Het afweersysteem ziet het eiwit gluten, dat in de voeding voorkomt, als een gevaar. Het maakt antistoffen aan die je eigen darmcellen aanvallen. Hierdoor ontstaat er een ontstekingsreactie. Gluten is een eiwit dat van nature in verschillende graansoorten voorkomt, zoals tarwe, rogge, gerst, spelt en kamut. Als iemand met coeliakie iets met gluten eet, ontstaat er direct een (vaak heftige) reactie. Het slijmvlies van de dunne darm raakt beschadigd. Geleidelijk verdwijnen de darmvlokken, die juist zo belangrijk zijn voor de opname van voedingsstoffen. Dit kan leiden tot tekorten van vitamines en mineralen, met als gevolg o.a. vermoeidheid en gewichtsverlies. De klachten kunnen zeer divers zijn. Ze zijn niet altijd gerelateerd aan het maagdarmkanaal. Ook huid, gewrichten en hersenen kunnen betrokken raken. Daardoor wordt niet altijd meteen aan coeliakie gedacht. Het kan op alle leeftijden ontstaan. De precieze oorzaak van coeliakie is nog onbekend. Waarschijnlijk wordt coeliakie veroorzaakt door een combinatie van factoren. Voorbeelden van deze factoren zijn erfelijkheid, het microbioom in de darmen en virusinfecties een rol lijken te spelen. De diagnose kan worden gesteld door een bloedtest om te kijken of er antistoffen tegen gluten zijn en bij volwassenen ook onderzoek van het slijmvlies van de dunne darm. De enige ‘behandeling’ is strikt glutenvrij eten.
- Maar ook als je geen coeliakie hebt, kun je wel degelijk last hebben na het eten van producten met gluten. Dit heeft de naam non-celiac glutensensitivity gekregen: glutengevoeligheid die niet gerelateerd is aan coeliakie. Er is nog niet heel veel over bekend. De klachten kunnen ook een heel scala omvatten: buikpijn, vermoeidheid, hoofdpijn, opgeblazen buik, winderigheid, diarree, obstipatie enz. Bij glutensensitiviteit ontstaat er slechts een kleine ontstekingsreactie en geen directe beschadiging van de darmwand. Om de diagnose te kunnen stellen moeten andere oorzaken worden uitgesloten. Daarna kun je uittesten wat er gebeurt als je geen gluten eet gedurende 4-6 weken en daarna weer wel. Veel mensen die De EetLijn volgen, hebben al van alles gedokterd, zijn soms ook onderzocht op de aanwezigheid van coeliakie, maar dat hebben ze dan niet. Als ze De EetLijn gaan volgen en daarmee glutenvrij gaan eten, verdwijnen allerlei klachten. Zodra ze weer een gewone boterham eten, krijgen ze weer hun klachten terug. Zodoende merken ze dat ze last hebben van gluten, maar het is niet medisch meetbaar of aantoonbaar, hoewel er wel steeds meer erkenning komt voor glutensensitiviteit.
- Er is nog een derde groep: mensen die niet weten dat ze er last van hebben. Sommige mensen in deze groep hebben (nog) nergens last van. Veel meer mensen in deze groep hebben wel klachten, die echter niet in verband gebracht worden met gluten. Als je vaak hoofdpijn hebt, denk jij dan dat je wel eens last van gluten zou hebben? Waarschijnlijk niet. En de dokter meestal ook niet. Als je dan de EetLijn Methode gaat volgen, merk je dat ‘opeens’ een heel scala van klachten kan verdwijnen. Zelfs klachten waar je niet eens voor begonnen was aan de EetLijn Methode!
Is glutenvrij eten gezond?
Steeds meer mensen willen glutenvrij eten. Dat is een mooie ontwikkeling, maar het heeft ook schaduwkanten.
- De industrie heeft deze tendens ook ontdekt. De laatste jaren zijn er steeds meer glutenvrije producten op de markt gekomen. Zelfs de supermarkten stunten ermee. Helaas zijn die vaak nog ongezonder dan het product mét gluten. Kijk maar eens goed naar de etiketten. Suiker, ongezonde vetten, smaakmakers, vervangers voor de gluten etc. maken de glutenvrije producten jammer genoeg tot ongezonde vulling, vaak geen voeding meer te noemen. Je zult dus zelf aan de slag moeten als je het gezond wilt doen.
- Juist vanwege deze ongezonde glutenvrije producten waarschuwen diëtisten nogal eens voor tekorten als mensen glutenvrij gaan eten. Of wordt soms ronduit gezegd dat glutenvrij eten ongezond is als je geen coeliakie hebt. Maar besef wel dat dit niets te maken heeft met glutenvrij eten op zich, maar met de manier waarop je je eetpatroon vorm geeft.
- Omdat veel mensen glutenvrij willen eten, nemen sommige restauranthouders en -medewerkers het niet meer zo nauw, of ze weten niet precies waar ze mee bezig zijn. Zodoende kunnen er gevaarlijke situaties ontstaan voor mensen met coeliakie. Voor hen kan een kruimeltje van een product met gluten al een ernstige reactie geven.
Hoe kun je gezond glutenvrij eten?
Toch is glutenvrij eten wél de oplossing. Het hoeft niet ingewikkeld te zijn, als je maar weet waar je op moet letten en hoe je kunt zorgen voor smakelijke alternatieven voor producten met gluten. De EetLijn Methode is voor 99,9% glutenvrij. Slechts in een heel enkel geval, zoals de smaakmaker Culieet, gebruiken we iets wat een spoor van gluten bevat. Maar dit is ook prima weg te laten en het wordt erbij vermeld. Het vereist wat kennis én handreikingen om glutenvrij te leren koken.
Hulp van een EetLijn Coach
Vraag hulp van een EetLijn Coach. Die neemt je bij de hand en heeft bij De EetLijn Methode voor jou 4 complete weekmenu’s. De recepten laten zien dat gluten niet nodig zijn om heerlijk te eten. Omdat het mondgevoel en het idee van brood toch voor veel mensen onmisbaar is, heb ik zelf De EetLijn Bakmixen ontwikkeld die volledig glutenvrij zijn. Dit zijn verschillende kant en klare mixen waarmee je heerlijk vezelbrood, kaasbrood, pistolets en kruidkoek kunt bakken.
Dus ja… Waarom zou je je lichaam plagen met gluten als je weet dat het slecht voor je is en zoveel nare gevolgen kan hebben? Er zijn zoveel heerlijke alternatieven waarmee je je lichaam voedt! De EetLijn Methode kan je daarbij helpen. Wil je meer weten over de EetLijn Methode? Stuur dan een mailtje naar nettie.bom@deeetlijn.nl en er wordt contact met je opgenomen.
Heb je belangstelling voor de EetLijn Bakmixen?
https://shop.deeetlijn.nl/product-categorie/eetlijn-bakmixen/