Ghee: Wat is het, waarom is het zo populair en 5 voordelen voor je gezondheid

Ghee???? Het kan zijn dat je denkt: “Wat is dat nu weer?” Terwijl anderen het al jaren in hun keuken hebben staan. In dit blog kun je lezen wat het is, waar het vandaan komt, en waarom het een aanwinst in je keuken zou kunnen zijn. Want het is meer dan een alternatief voor roomboter… Om een tipje van de sluier op te lichten: het is een uniek en stabiel vet met vele gezonde eigenschappen!

Wat is ghee?

Ghee is een gezuiverde vorm van boter, waarbij melkbestanddelen zoals lactose, caseïne en water volledig zijn verwijderd. Wat overblijft is een goudgele, aromatische olie met een hoge concentratie verzadigde vetzuren en vetoplosbare vitamines. Het proces van klaren (het verwijderen van de genoemde bestanddelen) zorgt ervoor dat ghee een hoger rookpunt heeft dan gewone boter. Hierdoor is het beter bestand tegen verhitting. In de Ayurveda wordt ghee al duizenden jaren gezien als een voedend, versterkend en zelfs therapeutisch vet. Daarnaast wordt het vaak gebruikt door mensen die gevoelig zijn voor lactose of caseïne, omdat deze eiwitten vrijwel volledig uit het eindproduct verdwijnen. Toch kan niet iedereen met een zuivelallergie het verdragen.

Waar komt het vandaan?

Ik noemde al dat de ayurveda gebruik maakt van ghee.  Het heeft zijn oorsprong in het Indiase subcontinent, waar het al meer dan 3000 jaar wordt gebruikt in de keuken, geneeskunde en religieuze rituelen. In India, Pakistan, Nepal en Bangladesh is het een basisproduct dat in vrijwel elk huishouden aanwezig is. Het wordt gebruikt om te bakken, te frituren, om kruiden in te bakken en als drager voor medicinale kruiden in de Ayurveda. Vanuit India verspreidde het gebruik van ghee zich naar het Midden-Oosten, waar het bekendstaat als samna of samneh. In Noord-Afrika wordt een vergelijkbaar product gemaakt, soms met kruiden gefermenteerd, zoals smen in Marokko.

Wat is het verschil tussen ghee en roomboter?

Hoewel ghee en roomboter dezelfde oorsprong hebben, zijn ze chemisch en culinair gezien behoorlijk verschillend. Roomboter bevat ongeveer 80 procent vet, 15 tot 18 procent water en 1 tot 2 procent melkeiwitten. Ghee bestaat voor bijna 100 procent uit vet. In ghee zijn lactose en caseïne vrijwel volledig verwijderd, waardoor het vaak beter wordt verdragen. Roomboter verbrandt rond 150 graden Celsius, terwijl ghee pas rond 230 graden Celsius verbrandt. Het heeft een nootachtige, licht karamelachtige smaak door de Maillard-reactie tijdens het klaren. Daarnaast is het lang houdbaar, zelfs buiten de koelkast, omdat water en eiwitten ontbreken. Deze verschillen maken ghee tot een veelzijdiger vet voor koken op hoge temperatuur en voor mensen die zuivel minder goed verdragen.

Waarom is het zo populair?

De laatste decennia heeft ghee een opmars gemaakt in Westerse landen. De populariteit is sterk toegenomen, vooral binnen de gezondheids-, fitness- en culinaire wereld. Daar zijn meerdere redenen voor.

1. Ten eerste heeft het een hoge hittebestendigheid. Het oxideert minder snel dan veel plantaardige oliën, waardoor er minder schadelijke stoffen ontstaan tijdens bakken en braden.
2. Ook vermijden steeds meer mensen lactose of caseïne. Ghee biedt een alternatief zonder de smaak van boter te verliezen.
3. Een andere reden is dat Ayurveda aan invloed gewonnen heeft in het Westen. Ghee wordt daarin gezien als een voedend, rustgevend vet dat helpt bij het herstel van het lichaam.
4. Daarnaast past het perfect in vetrijke voedingspatronen zoals keto, paleo en low-carb diëten. Het bevat geen koolhydraten en is rijk aan verzadigde vetten.
5. Tot slot is het culinair zeer veelzijdig en geeft het gerechten een diepe, rijke smaak.

Waar let je op als je het koopt?

Niet alle ghee is gelijk. De kwaliteit kan sterk variëren. Daarom zijn er een paar aspecten waar je op kunt letten.

• Let vooral op de bron van de boter. Idealiter komt de boter van grasgevoerde koeien. Dit verhoogt het gehalte aan omega-3, CLA en vitamine K2.
• Ook de productiemethode is belangrijk. Traditioneel geklaarde ghee wordt langzaam verhit, waardoor de smaak voller is. Industriële ghee wordt soms chemisch verwerkt.
• Goede ghee is goudgeel, helder en ruikt licht nootachtig.
• Verpakking in glas heeft de voorkeur boven plastic, omdat vetten gevoelig zijn voor migratie van stoffen.
• Pure ghee bevat maar één ingrediënt: boter. Wil je de hoogste kwaliteit, kies dan voor biologische ghee van grasgevoerde koeien.

Hoe kun je zelf ghee maken?

Het is ook goed mogelijk om het zelf te maken. Dat is verrassend eenvoudig en vaak goedkoper dan kant-en-klaar kopen. Je hebt  daarvoor nodig:

• 500 gram ongezouten roomboter nodig, bij voorkeur biologisch en grasgevoerd
• Een pan met dikke bodem
• Een fijne zeef of kaasdoek
• En een glazen pot.

Het werkt als volgt: Smelt de boter op laag vuur. Laat het zachtjes pruttelen. De boter zal in drie lagen uiteenvallen: schuim bovenop, heldere goudgele olie in het midden en melkeiwitten op de bodem. Schep het schuim af met een lepel. Laat de eiwitten karamelliseren op de bodem voor extra smaak, maar laat ze niet verbranden. Giet de heldere olie af door een zeef of kaasdoek in een glazen pot. Laat afkoelen en sluit de pot. Het blijft maanden goed buiten de koelkast, mits droog en donker bewaard.

Wat kun je ermee doen in de keuken?

En dan natuurlijk de belangrijke vraag hoe je het kunt gebruiken. Het is een van de meest veelzijdige vetten die er zijn.

1. Het is perfect voor bakken en braden van vlees, groenten, eieren en pannenkoeken.
2. Door het hoge rookpunt is het ideaal voor frituren en geeft het een bijzonder krokant resultaat.
3. Je kunt het ook op brood smeren als alternatief voor boter.
4. Sommige mensen gebruiken het in koffie of thee, bijvoorbeeld in bulletproof koffie (boterkoffie).
5. Ook in zoete gerechten zoals baklava, halva of koekjes komt het goed tot zijn recht.
6. Het geeft gerechten een warme, volle smaak die moeilijk te evenaren is met andere vetten.

Welke voedingsstoffen bevat ghee?

Ik noemde al dat ghee een heel gezond vet is is. Ook al bestaat ghee bijna volledig uit vet, bevat het een aantal waardevolle micronutriënten:

• Vitamine A, belangrijk voor ogen, huid en immuunsysteem.
• Vitamine D ondersteunt botten en hormoonbalans.
• Ook Vitamine E, dat is een krachtige antioxidant.
• Vitamine K2 speelt een essentiële rol in calciumtransport en botgezondheid.
• CLA, geconjugeerd linolzuur, dat kan bijdragen aan vetverbranding en ontstekingsremming.
• Ook bevat het butyraat, een korteketenvetzuur dat de darmwand voedt.

Hierbij is het wel belangrijk te weten dat de exacte samenstelling afhangt van de voeding van de koe. Grasgevoerde koeien leveren significant hogere niveaus van omega-3, CLA en K2.

Wat kan ghee betekenen voor je gezondheid?

Binnen de orthomoleculaire geneeskunde wordt ghee gezien als een waardevol vet dat verschillende systemen in het lichaam kan ondersteunen. Je kunt daarbij denken aan de volgende aspecten:

1. Het butyraat in ghee is een belangrijke brandstof voor darmwandcellen. Het kan helpen bij herstel van de darmwand, vermindering van laaggradige ontstekingen en ondersteuning van de darmbarrière.
2. Vetten zijn essentieel voor de productie van steroïde hormonen. Ghee levert stabiele verzadigde vetten en vetoplosbare vitamines die hierbij een rol spelen. CLA en butyraat hebben beide ontstekingsremmende eigenschappen, wat gunstig kan zijn bij chronische ontstekingsprocessen.
3. Ghee bevat voornamelijk korte en middellange vetzuren die snel worden omgezet in energie, zonder bloedsuikerschommelingen.
4. Vetoplosbare vitamines worden beter opgenomen in aanwezigheid van vet, en ghee fungeert als een uitstekende drager.
5. Volgens Ayurveda voedt ghee de levenskracht, ondersteunt het de spijsvertering en werkt het kalmerend op het zenuwstelsel. Hoewel dit traditioneel is, sluit het verrassend goed aan bij moderne inzichten over vetten en zenuwstelselregulatie.

Welke nadelen heeft ghee?

Hoewel ghee veel voordelen heeft, is het geen wondermiddel. Er zijn enkele aandachtspunten.

• Ghee is hoog in verzadigd vet. Voor sommige mensen kan een hoge inname van verzadigd vet ongunstig zijn, vooral bij bestaande hart- en vaatziekten. De wetenschap hierover is verdeeld, maar voorzichtigheid is verstandig.
• Het is calorierijk en overmatig gebruik kan bijdragen aan gewichtstoename.
• Hoewel lactose en caseïne grotendeels verwijderd zijn, kunnen sporen aanwezig blijven. Bij ernstige allergieën is voorzichtigheid geboden.
• Goedkope ghee kan afkomstig zijn van industriële boter, soms zelfs gemengd met plantaardige oliën. Dit vermindert de gezondheidsvoordelen.
• Ook al heeft het een hoog rookpunt, het kan nog steeds verbranden. Verbrand vet is altijd schadelijk.

De EetLijn Methode en Ghee

Ghee is een bijzonder vet met een indrukwekkend voedingsprofiel en een breed scala aan toepassingen in de keuken. Het past dus prima bij de EetLijn methode. Zoals met alles in voeding draait het om kwaliteit, variatie en balans. Ghee kan een prachtig onderdeel zijn van je gezonde voedingspatroon, zoals De EetLijn. We gebruiken het als één van de verschillende veilige vetten. En daar genieten we van!