Cholesterol roept vaak meteen reacties op: “te hoog”, “oppassen”, “niet goed”. Voor de één is het iets om bang voor te zijn, voor de ander gewoon een pilletje en klaar. Maar cholesterol is veel meer dan een vijand. Het is eigenlijk een boodschapper: het laat zien hoe je lichaam zich aanpast, hoe je leeft, eet en herstelt, vaak zonder dat je het zelf merkt. Deze week duiken we in dat verhaal. Wat is cholesterol nu écht, waar dient het voor en wat zegt het over je lichaam? In dit blog lees je de belangrijkste ins en outs. Niet om te oordelen, maar om beter te begrijpen wat er achter de schermen gebeurt.
Wat is cholesterol?
Laten we eerst eens kijken wat cholesterol nu eigenlijk is. Qua samenstelling is het een vetachtige stof. De lever, bijnieren, darmcellen en geslachtshormonen maken het aan. Het lichaam gebruikt het bij veel verschillende processen. Cholesterol kent verschillende ‘vormen’: het HDL en LDL. De verhouding tussen die twee is belangrijk, omdat bij te weinig HDL er niet genoeg overtollig cholesterol kan worden afgevoerd naar de lever.
Wat is het verschil tussen HDL en LDL?
Doorgaans noemen we het HDL het goede cholesterol. De afkorting betekent High Density Lipoproteïne. De aanduiding ‘goed’ is eraan te danken dat het overtollig cholesterol terug brengt naar de lever zodat het kan worden afgebroken. LDL (Low Density Lipoproteïne), het ‘slechte’ cholesterol, is een transportstof. Het brengt cholesterol uit de lever naar de rest van het lichaam. Ook dit is een belangrijke stof voor o.a. de opbouw van celmembranen en hormonen, maar een te hoog niveau (en een ongunstige verhouding met HDL) lijkt vaatproblemen te kunnen geven. Er zijn ook van LDL verschillende vormen: LDL met grote deeltjes en LDL met kleine deeltjes. De grote LDL partikels zijn veel minder of niet schadelijk. In de bepalingen in Nederland wordt daar echter geen onderscheid tussen gemaakt.
Wat is de functie van cholesterol?
Laat het duidelijk zijn dat cholesterol geen slechte stof is. Integendeel. Het is een bouwsteen voor vele processen in het lichaam. Ik noem er enkele.
- Het is een bouwstof voor verschillende hormonen, zoals oestrogeen, progesteron, testosteron en cortisol.
- Alleen met cholesterol zijn de in vet oplosbare vitamines (A,D,E,K) op te nemen.
- Voor een goede ontwikkeling van een foetus is cholesterol nodig.
- Cholesterol is onderdeel van de myelineschede, de beschermlaag van de zenuwen.
- Je hebt cholesterol nodig om vitamine D te maken.
- Ook is het onderdeel van de celmembranen en het zorgt voor reparatie van celwanden.
- Onze hersenen bestaan voor een groot deel (40-60%) uit cholesterol. Het is daar van belang voor de prikkeloverdracht, de werking van serotonine en de aanvoer van voeding en zuurstof.
- Cholesterol heeft een belangrijke taak in de bescherming tegen bacteriën en virussen.
Wat zijn gezonde cholesterolwaarden?
Als het om balans gaat, is de vraag natuurlijk wat gezonde cholesterolwaarden zijn. Artsen hanteren daar standaard waarden voor. Een algemeen advies is: Totaal cholesterol onder de 5, LDL lager dan 3, HDL hoger dan 1. Meestal wordt ook de triglyceridenwaarde bepaald. Ook die is van belang. Een gezonde ratio Triglyceride/HDL is lager dan 2, lager dan 1 is nog beter. Een gezonde Totaal cholesterol/HDL ratio is kleiner dan 5, lager dan 4 is nog beter. Verder is het belangrijk te weten dat cholesterolwaarden niet op zichzelf staan. Verhoogd cholesterol gaat meestal samen met allerlei andere processen in het lichaam die niet meer goed verlopen. Daarom zijn ook andere bepalingen van belang. Denk daarbij aan bloeddruk, bloedsuikerwaarde, ontstekingswaarden en gewicht.
Kan het cholesterol ook te laag zijn?
De focus bij cholesterol ligt vrijwel altijd op een te hoog cholesterol. Echter, er zijn ook onderzoeken die aan lijken te tonen dat een te laag cholesterol op latere leeftijd allerlei klachten kan geven (zoals kanker, beroerte, leverziekten en hersenziekten). Uiteraard is de interpretatie van een cholesterolwaarde alleen zinvol als je het totaalplaatje van de genoemde waarden én voeding en leefstijl meeneemt.
Wat is het probleem met een verhoogde cholesterolwaarde?
Als het gaat om een gezonde cholesterolwaarde, is dat meestal in het kader van het voorkomen van hart- en vaatziekten. Als cholesterol aan de wanden van de bloedvaten gaat plakken en zich daar gaat ophopen, kunnen er zgn. plaques ontstaan waardoor de bloedstroom stagneert. Dit kan de oorzaak zijn voor een hartinfarct of beroerte. Gevaarlijke situaties dus! Toch is dit maar de helft van het verhaal.
Wat zijn de oorzaken van een verhoogd cholesterol?
Er gebeurt niets voor niets in het lichaam. Te veel cholesterol is geen oorzaak, maar gevolg. Dit is goed te begrijpen als je bedenkt dat het een reparatiestof is. Cholesterol op zich is geen probleem, maar wel als het oxideert. Dan ontstaan er vrije radicalen, één van de belangrijkste oorzaken van laaggradige ontstekingen. Dat geeft weer meer oxidatieve stress en weer meer ontstekingen. Die ontstekingen zorgen voor beschadiging van o.a. de bloedvatwanden. Daar komt cholesterol ‘to the rescue’: het repareert de beschadigingen door een laagje op de scheurtjes te leggen. Als de onderliggende oorzaak, de ontstekingen, niet opgelost wordt, leidt dit helaas uiteindelijk wel tot dicht slibben van de vaten. Van groot belang dus om te voorkomen dat er laaggradige ontstekingen (en geoxideerd cholesterol) ontstaan. Oorzaken daarvan zijn o.a.:
- Chronische stress
- Overgewicht
- Roken
- Schommelingen in de bloedsuikerspiegel, vooral door teveel suiker
- Het eten van geoxideerd (!) cholesterol in bewerkte producten, zoals melkpoeder en koffiecreamer en instant cappucino, eipoeder (in soepen en sauzen bijvoorbeeld)
- Geoxideerde vetten en transvetten (bijvoorbeeld door olie te sterk te verhitten (producten die gefrituurd zijn!), olie te lang bewaren of de dop open laten)
- Ongunstige balans tussen omega 3 en omega 6. Dit is vaak het geval in bewerkte producten
- Te weinig antioxidanten eten (groenten en fruit)
- Gebrek aan B-vitamines, vitamine C, E en mineralen en spoorelementen
- Fructose (dit is de belangrijkste oorzaak van verhoogde vetten in het bloed)
- Te weinig beweging
- Niet-alcoholische Lever Vervetting
De zin en onzin van statines
Als blijkt (soms bij een routinebepaling) dat je cholesterolwaarde niet binnen de medische normen valt, krijg je al snel medicijnen, een zgn. statine. Ook als je een hartinfarct of beroerte hebt gehad, krijg je standaard een statine voorgeschreven. Deze medicijnen verlagen inderdaad de cholesterolwaarde. Helaas hebben ze voor veel mensen ook veel bijwerkingen. Ze kunnen vervelende (spier)klachten veroorzaken.
Tegenstrijdig
Het tegenstrijdige van statines is dat het kan bijdragen aan de ontwikkeling van diabetes en Parkinson. Als je alleen statines gaat gebruiken, los je eigenlijk niets op van de oorzaken waardoor je cholesterol uit balans is geraakt. Denk daarbij vooral aan laaggradige ontstekingen. Het risico op hart- en vaatziekten blijft dan bestaan. Reken je niet rijk als je kiest voor rode gist rijst, want ook dat is een statine. Doe dit ook nooit zonder overleg met je arts. Gelukkig wordt ook wel steeds vaker naar voeding en leefstijl gekeken. Want dat zal uiteindelijk meestal meer effect hebben. Mogelijk kun je dan ook minder medicatie gebruiken. Uiteraard moet je nooit zonder overleg met je behandelend arts je medicijnen laten staan! Soms zijn ze echt nodig.
Wat kun je zelf doen om je cholesterolwaarden in balans te houden?
Gelukkig is er heel veel wat je zelf kunt doen om een gezonde balans te krijgen en te houden met betrekking tot het cholesterol. Ik geef je een aantal tips.
- Eet puur en onbewerkt. Zo vermijd je o.a. al heel veel (geoxideerde) omega 6 en transvetten.
- Zorg voor veel groente, en fruit met mate. Zo krijg je veel voedingsstoffen (vitamines en mineralen en antioxidanten) binnen.
- Eet koolhydraatbewust om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden.
- Gebruik een zuivere olijfolie in ruime mate en zorg voor voldoende omega 3 in voeding en evt. supplement. Laat margarine en zonnebloemolie staan. Gezonde vetten verhogen de galproductie, wat van belang is voor de afbraak van overtollig cholesterol.
- Wees niet bang voor eieren. We zijn lange tijd bang gemaakt voor cholesterol in eieren. Dit is heel onterecht, omdat de cholesterol in de voeding maar een klein deel uitmaakt van het totale cholesterol: de lever maakt het vooral aan. Sterker nog in eieren zit choline, een stof die superbelangrijk is voor o.a. de hersenen én het zorgt voor omzetting van cholesterol in de lever.
- Zorg voor voldoende vezels. Die kunnen overtollig cholesterol binden, zodat het makkelijker uitgescheiden wordt. Daarvoor kun je o.a. psyllium, lijnzaad en kokosmeel gebruiken.
- Beperk je eetmomenten tot 3 per dag en zorg voor een langere periode van niet eten (bv 12-15 uur per dag). Niet meer eten na je avondeten is een gezonde maatregel.
- Een paar specifieke producten die cholesterolverlagend kunnen werken zijn:
– Oesterzwammen en shiitakes bevatten een cholesterolverlagende stof.
– Paddenstoelen in het algemeen en havervlokken bevatten beta glucanen die cholesterol verlagen.
– Pompoenpitten, avocado en boekweit bevatten ook een cholesterol verlagende stof.
– Pre-biotische voeding kan helpen om cholesterol en triglyceriden in balans te houden, evenals het insuline niveau, en kan zorgen voor minder laaggradige ontstekingen. Je kunt denken aan witlof en pompoen vanwege inuline.
– Lijnzaad bevat fyto-oestrogenen en omega 3.
– Zure melkproducten, zoals yoghurt en kefir, werken licht cholesterolverlagend.
– Kurkuma, in combinatie mt vet en zwarte peper (verlaagt het totale cholesterol en helpt ontstekingen tegen te gaan).
– Gember vermindert de oxidatie van cholesterol.
– Rauwe cacao, groene thee, gojibessen, artisjok, knoflook, bieslook, fenegriek en amandelen kunnen een bijdrage leveren. - Kies bij dierlijke producten voor biologisch vlees van niet opgehokte dieren. Dit bevat veel meer omega 3.
- Overweeg een vitaminen- en mineralensupplement en omega 3. Vraag eventueel advies aan een orthomoleculair therapeut.
- Regelmatige, dagelijkse beweging.
- Als je statines gebruikt, klik dan op deze blauwe link en maak kennis met het supplement Q10. Hoewel het nut daarvan zelfs in medische literatuur beschreven staat, denken veel artsen er toch niet aan. Het kan helpen o.a. het risico op Parkinson te verkleinen. In dit blog kun je meer lezen over Co-enzym Q10 .
De EetLijn Methode en cholesterol
Een cholesterolwaarde die uit balans raakt, heeft vaak te maken met voeding en leefstijl. Het goede nieuws: je kunt daar zelf veel in betekenen. Je kunt jezelf echt gezonder eten. Misschien duizelt het je van alle tips en weet je niet waar te beginnen. Dan kan de EetLijn Methode helpen. Alles wat belangrijk is voor een betere balans — en eigenlijk voor een gezonder lichaam — komt hierin samen. Je darmen komen tot rust, je krijgt beschermende stoffen binnen en je volgt een duidelijk stappenplan, mét begeleiding. Geen ingewikkeld gedoe, maar gewoon lekker eten en merken wat het met je doet. Veel cliënten van De EetLijn ervaren dagelijks hoe goed het werkt.
Wil je meer weten over de EetLijn Methode? Stuur dan een mailtje naar nettie.bom@deeetlijn.nl. Er wordt dan spoedig contact met je opgenomen.
Heb je belangstelling voor een Q10 supplement? https://shop.deeetlijn.nl/product/co-enzym-q10-60-vegetarische-capsules/
