De milt: een ondergeschoven kindje met méér belangrijke functies dan je denkt en 8 tips.

De milt, iedereen weet wel dat we er een hebben, maar waar hij nu precies voor dient? Die vraag is voor velen nog niet zo makkelijk te beantwoorden. Misschien ken je hem (of denk je de milt te (her)kennen) van een steek in je zij bij het hardlopen. Maar klopt dat wel dat dat de milt is die protesteert? In dit blog ga ik dieper in op de milt: de ligging, de functies en natuurlijk krijg je tips om de milt gezond te houden.

Waar ligt de milt?

Linksboven in je buik, achter de maag, ligt de milt. De punt van de staart van de alvleesklier ligt ernaast. De onderste ribben beschermen de milt. Daardoor voel je hem niet zitten. De milt is ongeveer zo groot als een vuist en is wat eivormig met als het ware een deuk erin. Het formaat is zo’n 10-12 cm lang en 6-8 cm breed. Bij volwassenen weegt hij ongeveer150-200 gram.

Welke taken heeft hij?

Hoewel de milt meestal niet zoveel aandacht krijgt als het over onze gezondheid gaat, heeft hij wel een aantal belangrijke taken. Ik zet de belangrijkste op een rij.

1. Filteren van bloed. De milt breek oude of beschadigde rode bloedcellen af en hergebruikt voedingsstoffen die nog bruikbaar zijn, zoals bijvoorbeeld ijzer.
2. Afvoeren van oude bloedcellen en restproducten daarvan zoals bijvoorbeeld bilirubine dat ontstaat bij de afbraak van rode bloedcellen. De bilirubine wordt naar de lever gebracht voor verdere verwerking en wordt o.a. uitgescheiden via de ontlasting. Dat geeft poep de bruine kleur. Al met al een mooi staaltje van recycling.
3. Ondersteunen van het immuunsysteem. De milt helpt bij het verwijderen van ziekteverwekkers door fagocytose (het ‘opeten’ van ziekteverwekkers). Ook helpt de milt bij de aanmaak van witte bloedcellen (lymfocyten).
4. Opslaan van bloed en voedingsstoffen. Bij grote lichamelijke inspanning kan de milt extra bloed vrijgeven in de bloedsomloop. Dit zorgt dat de bloeddruk en het zuurstofniveau op peil blijven. Dit mechanisme werkt ook bij een flinke verwonding. Bij verwonding zorgt de milt ook voor extra bloedplaatjes, die helpen bij de bloedstolling.
5. De aanmaak van rode bloedcellen tijdens de embryonale ontwikkeling. Dit is vooral belangrijk vóórdat de botten volledig zijn ontwikkeld zodat die bloedcellen kunnen aanmaken.

Wat kan er mis gaan met de milt?

Hoewel de milt dus een heel belangrijk orgaan is, merken we er niets van zolang hij goed functioneert. Als de milt het moeilijk krijgt, is dat vaak een signaal van een onderliggend probleem. Ik noem de meest voorkomende aandoeningen die kunnen zorgen voor problemen met de milt.

1. Vergrote milt door
   –  Infecties (zoals hepatitis, ziekte van Pfeiffer, ontsteking van de binnenbekleding van het hart (endocarditis), malaria, syfilis, tbc.
   – Bloedarmoede (door o.a. erfelijke bloedziektes zoals sikkelcelanemie en thalassemie).
   – Sommige vormen van bloedkanker zoals de ziekte van Hodgkin en leukemie.
   – Levercirrose.
   – Druk van buitenaf op de aders van de milt of naar de lever.
   – Ontstekingsziekten zoals sarcoïdose en reumatoïde artritis.
2. Gescheurde milt. Bij een miltruptuur scheurt het miltkapsel en het weefsel dat daaronder ligt. Dit gebeurt vrijwel nooit spontaan. Wel kan een harde stomp in de maagstreek een oorzaak zijn. Ook bij (sport) ongevallen of mishandeling wordt er vaak gecheckt of de milt intact is. De belangrijkste verschijnselen zijn bloeddrukdaling, pijn in de miltstreek (de buik is dan drukgevoelig) en door een tekort aan bloed in de bloedsomloop kunnen mensen flauwvallen en zelfs in shock raken of verward raken.
3. Miltpijn is een symptoom dat je kan waarschuwen dat er iets mis is met de milt. Dit is geen pijn van de milt zelf, maar van het kapsel dat eromheen zit. Als dit kapsel uitgerekt wordt of onder druk komt te staan, ontstaat er een zeurende, drukkende pijn die soms naar de schouder uitstraalt.

Wat heeft de pijn in je zij bij het hardlopen ermee te maken?

Veel hardlopers hebben last van een plotselinge steek in hun zij. Vaak hoor je dan dat het een miltsteek is. Na heel veel onderzoek is het nog steeds niet duidelijk wat de exacte oorzaak van deze pijn is. Hoogstwaarschijnlijk heeft het echter niets te maken met je milt, maar eerder met houding en spierbalans, en ademhaling (samentrekken van het middenrif). Een goede training, warming up en aandacht voor je ademhaling kunnen deze steken vaak voorkomen. Geen zorgen om je milt dus!

Nog meer fabels over de milt ontkracht

Er zijn nog veel meer fabels over de werking van de milt die de ronde doen. Wellicht heeft dat te maken met de onbekendheid met de milt. Ik noem een paar van die fabels. Misschien heb jij ook gedacht dat het klopte…

• De milt loopt over als je teveel eet en doet daardoor pijn > Dit klopt niet want geen enkele van de taken van de milt heeft te maken met teveel eten. Het nare, opgeblazen gevoel na een zware maaltijd is een volle maag of een opgeblazen gevoel in je buik door de darmen.
• Als je pijn hebt aan je milt en in de miltstreek, is er altijd iets ernstigs aan de hand > Gelukkig is dit niet het geval. Zoals ik al noemde, heeft pijn in de miltstreek meestal een onderliggende oorzaak. Die hoeft helemaal niet ernstig te zijn.
• Je milt doet pijn door teveel stress > Er is geen direct verband tussen stress en de werking van de milt. Weliswaar heeft stress invloed op je immuunsysteem en heeft de milt een belangrijke taak in dat immuunsysteem, maar dat merk je niet door pijn aan de milt.
• Als je milt verwijderd wordt, groeit er weer een nieuwe > Ook dit is een fabel. Weg is weg. Wel kunnen soms kleine rest stukjes van een verwijderde mild zich ontwikkelen tot mini miltjes die sommige taken deels overnemen. Ze vormen echter geen volwaardige vervanging.
• Sommige mensen denken dat de milt overbodig is > Dat is echt niet het geval, zoals je wel zult begrijpen uit dit blog!
• Een andere fabel is dat je door verkeerd tillen je milt zou kunnen verplaatsen > De milt zit echter stevig vast in een netwerk van banden, bloedvaten en andere weefsels. Die kun je door zwaar of verkeerd tillen wel forceren, maar de mild blijft op z’n plek. Heel soms komt het voor dat een kind geboren wordt zonder die banden waarmee de milt vast hoort te zitten. Dit heet een ‘wandelende milt’ en moet vastgezet worden door een operatie.
• Zou je je milt plat kunnen drukken door slapen op je linkerzij > Gelukkig is dat niet het geval. Je organen, en ook je milt, liggen goed beschermd en worden niet zomaar plat gedrukt.

Kun je leven zonder dit orgaan?

Misschien denk je wel dat je milt onmisbaar is, als hij zoveel belangrijke taken heeft. Toch klopt dat niet. Je kunt zonder milt leven. Andere organen kunnen de taken van de milt grotendeels overnemen. Dat gebeurt vooral door de lever. Wel is het immuunsysteem van het lichaam minder goed in staat om te beschermen voor en te helpen bij de bestrijding van infecties. Daarom is het toch belangrijk om zuinig te zijn op je milt.

Wat is de rol van voeding en leefstijl?

Het zal je wellicht niet verbazen dat gezonde voeding ook voor de milt belangrijk is. Je kunt dan vooral denken aan:

1. Voeding die rijk is aan antioxidanten (veel verse groente en fruit – vooral bessen) omdat die belangrijk zijn voor de werking van het immuunsysteem.
2. Zorg voor gezonde vetten in je voeding; vermijd frituur!
3. Vermijd zware maaltijden.
4. Eet suikervrij om de lever niet te belasten.
5. Gebruik geen alcohol omdat dit een directe aanslag is op o.a. de lever, die nauw samenwerkt met de milt.
6. Drink voldoende water. Ook voor de milt is dat belangrijk.
7. Blijf in beweging maar overdrijf niet.
8. Beperk stress en leer beter met stress omgaan. Stress zorgt voor belasting van het immuunsysteem en heeft daarmee indirect ook invloed op de milt.

Welke rol heeft de milt in de Ayurveda?

In de Westerse wereld rond voeding en leefstijl komen we de milt niet vaak tegen. In de Oosterse voedingsleer Ayurveda is dat wél het geval. De milt en maag worden daarbij in verband gebracht met ‘kachels’ die de voeding moeten verwerken. Daarom is het prettig voor de milt als de voeding al deels verwerkt is. Zo kan de milt energie overhouden voor andere taken zoals concentreren, studeren en spierkracht. Concrete Ayurvedische voedings- en leefstijltips zijn dan:

• Gebruik geen rauwkost als hoofdmaaltijd. Dit kost veel energie om te verwerken. Als het al gekookt is, is het als het ware een klein beetje voorverteerd. Je kunt wel rauwkost als een klein beetje erbij eten.
• Geen zuivel. Door de vorming van vocht en slijm kan dit problemen geven in weefsels en darmen.
• Drink lauwe en warme dranken, ook water. Alles wat koud is moet het lichaam opwarmen, en dit kost energie van de milt.
• In de Ayurveda is een goed ontbijt belangrijk in verband met de orgaanklok (de tijden waarop de verschillende organen het meeste energie tot hun beschikking hebben). Voor de milt is dat van 07:00 – 11:00. Dan is er dus het meeste energie beschikbaar voor het verteren van voedsel en geeft je energie voor de rest van de dag.
• Let erop welke voeding jou energie geeft. Ieder mens is anders. Het loont de moeite om te ontdekken wat jou voedt. Misschien heb je na het eten van bepaalde voeding snel weer honger. Of het maakt je moe. Hoe meer je de voorkeuren van je eigen lichaam ontdekt, hoe beter je ervoor kunt zorgen.
• Ook emoties kunnen invloed hebben op de milt en lever, zoals uitputting, boosheid, onverwerkte emoties. Dit zorgt voor stagnatie van de energie. Acceptatie en dankbaarheid kunnen helpen om je milt-energie te laten stromen. Zorg ook voor ontspanning.
• Gember, kardemom, kurkuma, kaneel, kruidnagel, nootmuskaat, zoete warme groenten zoals wortel, pompoen, zoete aardappel, broccoli en venkel zijn heilzaam voor maag, milt en pancreas.
• Vermijd ‘gebrande’ voeding: chocolade, koffie, zwarte thee. Door het brandingsproces is deze voeding slecht voor de milt.
• Eet glutenvrij omdat gluten moeilijk verteerbaar zijn.
• Eet rustig en kauw goed. Het voedsel moet goed fijngemalen zijn en goed vermengd zijn met speeksel. Dat zorgt voor ‘voorvertering’ en warmt het voedsel eventueel op.
• Eet tot je 90 % verzadigd bent. Dan is je maag niet te vol en kan ze de voeding beter verwerken.

De EetLijn Methode en de milt

Hoewel sommige van de genoemde Ayurvedische elementen wellicht wat zweverig overkomen, zal je ook veel onderdelen van de EetLijn herkennen. De EetLijn Methode is niet specifiek gericht op de gezondheid van de milt, maar is door de principes van suikervrij, lactose arm, glutenvrij en koolhydraatbewust wel ondersteunend, zowel voor de lever als voor de milt. Ook de opzet van herstel of verbetering van de algehele gezondheid door het programma draagt daaraan bij. Met de EetLijn Methode zit je dus goed voor wat betreft je milt!

Wil je meer weten over de EetLijn Methode? Stuur dan een mailtje naar nettie.bom@deeetlijn.nl en er wordt contact met je opgenomen.