De Schijf van Vijf, wellicht heb je onlangs wel gehoord dat deze vernieuwd is. Het zou een verbetering zijn als richtlijn voor gezonde voeding. Maar het kan best zijn dat je niet precies weet wat die Schijf van Vijf nu eigenlijk inhoudt en vooral: hoe het zich verhoudt tot de EetLijn Methode. Daarom lijkt het me een goed idee om in dit blog aandacht te besteden aan de Schijf van Vijf en de vernieuwing ervan.
Wat is de Schijf van Vijf?
De Schijf van Vijf is in Nederland al decennialang hét voedingsmodel waarmee het Voedingscentrum – het officiële voorlichtingsbureau voor de voeding in Nederland – richting geeft aan wat een gezond eetpatroon zou moeten zijn. Het is een plaatje van een cirkel die bestaat uit vijf vakken:
- Groente en fruit
- Smeer- en bereidingsvetten
- Vis, peulvruchten, vlees, ei, noten en zuivel
- Brood, graanproducten en aardappelen
- Dranken.
Het idee is dat je dagelijks uit alle vakken eet, in de juiste verhoudingen, zodat je voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt en het risico op chronische ziekten verkleint.
Wat is de bedoeling van de Schijf van Vijf?
De Schijf van Vijf is bedoeld als praktische leidraad voor iedereen: van gezinnen tot scholen, van zorginstellingen tot beleidsmakers. Het model lijkt eenvoudig, herkenbaar en breed inzetbaar. Maar achter die eenvoud schuilt een complexe mix van wetenschappelijke inzichten, maatschappelijke belangen en voedingskundige keuzes.
Wat zijn de uitgangspunten?
De Schijf van Vijf is gebaseerd op de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad. Deze richtlijnen worden periodiek herzien op basis van grote hoeveelheden wetenschappelijk onderzoek. De uitgangspunten zijn onder andere
- Eet vooral plantaardig, 250 g groente en 200 g fruit
- 175 g volkoren granen/brood volkoren
- 250 gr peulvruchten per week
- Max. 300 g vlees, en beperk rood en bewerkt vlees
- Eén keer per week vis (100 g)
- Gebruik 45 g zachte of vloeibare vetten, vermijd harde en geharde vetten
- Zuivel: 400 ml (of zuivelalternatieven)
- 30 g noten
- 3 eieren per week
- Drink vooral water, thee en koffie zonder suiker.
De Schijf van Vijf geeft daarbij praktische adviezen die voor de gemiddelde Nederlander haalbaar zouden moeten zijn. Daarbij wordt rekening gehouden met voedingswaarde, duurzaamheid, voedselveiligheid en culturele eetgewoonten. Variatie is belangrijk en het advies is dat je producten buiten de Schijf van Vijf (zoals koek, snoep en snacks) beperkt tot maximaal drie tot vijf keer per dag in kleine porties.
Wie bekommeren zich om het volgen van de Schijf van Vijf?
Als we kijken naar wie de Schijf van Vijf gebruikt, komen we niet uit bij de gemiddelde Nederlander. Vooral diëtisten, voedingsvoorlichters en zorginstellingen gebruiken het.
Daarnaast speelt de Schijf van Vijf een rol in beleidsvorming. Overheidsprogramma’s voor gezonde voeding, campagnes tegen overgewicht en richtlijnen voor schoolkantines zijn vaak gebaseerd op dit model. Maar er is ook een groeiende groep Nederlanders die zich juist niet volledig herkent in de Schijf van Vijf. Denk aan mensen die koolhydraatbeperkt of koolhydraatbewust (zoals de Eetlijn) eten, mensen die plantaardig eten, of mensen die zich verdiepen in orthomoleculaire voeding.
Waarin is de Schijf van Vijf veranderd?
Begin 2026 is er een nieuwe versie van de Schijf van Vijf uitgekomen. De meeste adviezen zijn niet veranderd. Er zijn wel een paar opvallende veranderingen:
- Meer peulvruchten (250 gram per week)
- Minder kaas (komt neer op max. 1 plak per dag)
- Duurzaamheid is een belangrijk uitgangspunt. Niet alleen gezondheid, maar ook impact op de planeet is meegenomen in de adviezen. Het lijkt zelfs een belangrijker uitgangspunt te zijn dan gezondheid.
- Veel meer nadruk op plantaardige eiwitten
Welke positieve reacties zijn er gekomen op de nieuwe versie?
Toen de vernieuwde Schijf van Vijf werd geïntroduceerd, kwamen er veel reacties. In de media zijn de volgende aspecten als positief gelabeld:
- Het model is duidelijker, moderner en meer plantaardig.
- De nadruk op volkoren producten, peulvruchten en minder vlees werd door veel gezondheidsorganisaties toegejuicht.
- Ook de focus op duurzaamheid werd gezien als een belangrijke stap vooruit.
Welke negatieve kritiek is er?
Toch zijn er ook negatieve reacties. Sommige mensen vonden de Schijf van Vijf te streng geworden, vooral door de beperking van rood vlees en het advies om minder zuivel te gebruiken. Anderen vonden het model juist te mild, omdat producten zoals brood en aardappelen nog steeds een centrale plek innemen. Het hangt er dus een beetje van af welke opvattingen je zelf hebt over voeding. Natuurlijk heb ik ook vanuit de Eelijn Methode, gebaseerd op de orthomoleculaire visie, daar wel ideeën over.
Hoe kijkt de Eetlijn Methode naar de (nieuwe) Schijf van Vijf?
Eerlijk gezegd ben ik niet heel positief over de nieuwe Schijf van Vijf. Overigens verschilde mijn visie op voeding sowieso al van de Schijf van Vijf. Ik noem hieronder de punten waarop ik vooral anders kijk.
- De Schijf van Vijf is vooral gericht op minimale hoeveelheden van vitamines en minderalen om tekorten te voorkomen. Dit geldt voor belangrijke nutriënten zoals vitamine D3 en K2, magnesium, omega 3 vetzuren. Door uitgeputte grond bevatten de groenten en fruit lang niet meer zoveel nutriënten. Om nog maar niet te spreken van bewerkte producten.
- Er is veel nadruk op koolhydraten, vooral uit brood en granen. Aangezien veel mensen te maken hebben met (pre)diabetes is dit geen goed idee. Daarnaast bevat tarwe gluten, wat kan leiden tot darmproblemen en een hyperpermeabele darm.
- Het advies voor vetten is veel te laag. Vetten zijn van levensbelang – ook om af te vallen. Veel hormonen en andere belangrijke stoffen worden gemaakt uit vetten. Bovendien is de balans omega 3 en omega 6 niet ok bij het volgen van de adviezen. Olijfolie, kokosolie en roomboter verdienen een grotere plaats.
- Nadruk op plantaardige eiwitten is een nobel streven. Toch zijn er ook kanttekeningen bij te plaatsen, omdat er maar weinig plantaardige voeding is die volwaardige eiwitten levert. Je moet dan veel meer én gevarieerd eten om netto voldoende eiwitten binnen te krijgen. Bovendien bevatten veel plantaardige eiwitten ook antinutriënten, waardoor de opname van mineralen lastiger wordt.
- Bovendien blijkt dat dierlijke eiwitten veel voedzamer en voor sommige processen in het lichaam zelfs nodig zijn.
- Er is geen enkel onderscheid genoemd tussen biologische en niet biologische producten met het oog op hormoonverstorende stoffen door resten van bestrijdingsmiddelen. Dit kan voor heel veel vervelende klachten zorgen. Ook het aspect van zo ‘schoon’ mogelijke voeding hoort bij voedselkwaliteit!
- Peulvruchten zijn voor veel mensen moeilijk verteerbaar. Dit kan leiden tot een opgeblazen buik, gasvorming en buikpijn. Ook bevatten peulvruchten antinutriënten. Deze kunnen bij een goede bereiding wel grotendeels afgebroken worden, maar als je er gevoelig voor bent, kan dit toch tot klachten leiden. Ook bevatten peulvruchten veel koolhydraten en hebben ze een relatief hoge GI.
- De hoeveelheid kaas is gereduceerd tot 20 g per dag. Dit is wel erg laag en voor veel mensen niet haalbaar. Dit advies is ingegeven door duurzaamheid. Maar niet vanwege gezondheid. Kaas kan prima passen in een gezond voedingspatroon.
- De Schijf van Vijf waarschuwt niet tegen sterk bewerkte plantaardige producten. Die zijn voor je gezondheid veel schadelijker dan pure, biologische, dierlijke producten. Onbewerkt is veel belangrijker dan de tegenstelling plantaardig versus dierlijk. Plantaardige vleesvervangers zijn sterk bewerkte producten die vaak veel suikers, hulpstoffen, slechte vetten, conserveringsmiddelen, geur-, kleur- en smaakstoffen bevatten. Dit geldt voor heel veel bewerkte producten.
Hoe werkt De EetLijn Methode?
In de EetLijn Methode gaat het om het zelfherstellend vermogen van het lichaam. Daarom beginnen we vanaf dag 1 met darmherstel. Dat zorgt ook voor het verminderen van laaggradige ontstekingen. Als het lichaam in balans is, met een gezonde darmwerking, komt het met het gewicht ook goed. Doordat de bloedsuikerspiegel stabiliseert en het lichaam in vetverbranding komt, kan diabetes 2 omkeren. We doen dat alles door te werken met de Eetlijn Wijzer:
- Puur en onbewerkt eten
- Ruim groente en matige hoeveelheid fruit
- Gefermenteerde voeding (oa. -soja- kefir)
- Gezonde vetten
- Ruime hoeveelheid volwaardige eiwitten
- Enkele noodzakelijke supplementen (o.a. multi vitaminen/mineralen)
- Leefstijl: goede nachtrust, beweging, beperken van stress
- Variatie is belangrijk. Ook het beperken van het aantal eetmomenten, dus niet de hele dag ‘grazen’.
- Water- en zoutprotocol om de vochthuishouding te reguleren.
Natuurlijk hoef je de Schijf van Vijf niet in de prullenbak te gooien. Wat ik je aanraad: denk zelf na over wat jij belangrijk vindt in voeding als je bedenkt dat je voeding grote invloed heeft op je fysieke en mentale gezondheid, nu en in de toekomst. Ga er zorgvuldig mee om en doe je eigen onderzoek. Vele EetLijn cliënten ervaren dagelijks het belang van gezonde voeding – wat óók heel erg lekker is! – voor hun gezondheid. Of het nu gaat om darmklachten, diabetes 2, verhoogde bloeddruk, reumatische klachten, migraine, enzovoort… Velen hebben verbetering ervaren door het volgen van de EetLijn Methode!
P.S.: De EetLijn heeft haar eigen schijf, en dat is De EetLijn Wijzer. Die is bedoeld om mensen Wijzer te maken. 😄
Heb je belangstelling voor de EetLijn Methode? Stuur een mailtje naar nettie.bom@deeetlijn.nl en er wordt contact met je opgenomen.
